رویای آریایی

 

فارسی شکر است نخستین داستان کوتاه در زبان فارسی که به شیوه امروزی غربی، توسط محمدعلی جمالزاده نگاشته شده است.

این نوشته نخستین بار در جمع اعضای گروه نویسندگان کاوه در آلمان، موسوم به کمیته ملیون ایرانی خوانده شد. این گروه هر هفته گرد می‌‌آمدند تا مقالاتی را که برای چاپ در نشریه خود نوشته بودند، برای هم بخوانند. جمالزاده که جوان‌ترین عضو گروه بود، در شبی که قرار بود تا نوشته‌ای را در حضور جمع بخواند، به جای خطابه‌های مرسوم سیاسی، حکایت کوتاهی را می‌‌خواند که محض "تفریح خاطر" نوشته بوده است. حکایت که "فارسی شکر است" نام داشت، مورد توجه جمع قرار گرفت. به طوری که از سوی محمد قزوینی، عضو زبان آور گروه، به "قند پارسی" تشبیه شد. فارسی شکر است در ژانویه ۱۹۲۱ برابر با دیماه ۱۳۰۰ شمسی در نشریه کاوه منتشر شد.

تقریباً همه صاحب نظران ادبیات فارسی در این عقیده با هم مشترک اند که داستان فارسی شکر است که با فارسی معمولی و متداول و با "بضاعت مزجات" نوشته شده بود، برگشتگاه تاریخِ ادبیات معاصر ایران است. زیرا، در قلمرو ادبیات فارسی پس از هزار سال نثر نویسی "نوع" ادبی جدیدی پدیدار شد که تا پیش از آن سابقه نداشت. صناعت و ساختار داستان نویسی به شیوه مرسوم غربی اولین بار با "فارسی شکر است" به ادبیات ما راه یافت. از این رو عنوان پیشوای داستان نویسی فارسی به جمالزاده تعلق گرفت.

فارسی شکر است و چند ماه پس از آن، انتشار کتاب معروف یکی بود و یکی نبود جمالزاده به مثابه نقطه پایانی است بر یک جریان هزار ساله ادبی؛ ملتقای ادبیات سیاسی و اجتماعیِ مشروطیت است با داستان کوتاه در زبان فارسی.

 

متن داستان "فارسی شکر است" را می توانید از اینجا دانلود کنید. 

 

پی نوشت: به مناسبت هفدهم آبان دهمین سال درگذشت پدر داستان نویسی فارسی، محمد علی جمالزاده، در نظر دارم که مطالب را در این وبلاگ منتشر کنم. قرار نبود مطلب نخست این باشد و قرار بود زودتر از اینها منتشر شود، ولی به خاطر مشکلات فنی عجیب و غریبی که وبلاگم پیدا کرد (و خود به خود هم بر طرف شد) "فارسی شکر است" نخستین قسمت از این مجموعه شده است.

تمامی سطور بالا بدون هیچ دخل و تصرفی از ویکی پدیا فارسی برداشته شده است. اما متن داستان فارسی شکر است را از کتابخانه الکترونیکم برداشته ام و در اینجا منتشر می کنم.  

 

از بس که تنبل شدم حالم داره از خودم به هم می خوره. هزار تا کار نکرده دارم و شونصد هزار تا هم طرح و ایده دور سرم داره می چرخه. شدم مثل کسی که با چکش کوبیدن تو مغزش و با اینکه می دونم چه کاری درسته و چه کاری غلط، ولی کار غلطه رو انجام میدم!

 

از یکشنبه صبح تا غروب چهارشنبه خیر سرم میرم دانشگاه، آخر هفته ها رو هم احمقانه طی می کنم و اصلا ازش لذت نمی برم. حالا بماند که این هفته (اوه اوه الان ساعت ۱ بامداد شنبه است، دیگه باید گفت هفته گذشته) خیلی حال داد. اثراتش رو هنوز توی کله ام حس می کنم و فکر کنم توی چیزی که می نویسم هم معلوم باشه، بعدا باید این چیزایی که می نویسم رو دوباره بخونم و ویرایش کنم، فعلا که هر چی از ذهنم میاد بیرون رو دارم تایپ می کنم، هیچ کنترلی هم روی اعمالم ندارم! همین الان خر شدم به یه دختره اس ام اس دادم، ده بار از من پرسید:" مطمئنی اس ام اس رو اشتباهی برای من نفرستادی؟!" آخر سر هم وقتی دیگه ملتفتش کردم که اشتباه نزدم بهم گفت:" فقط هیز نبودی که اون هم شدی الحمدلله!"

چند دقیقه بعد فهمیدم حق با اون بود، واقعا اس ام اس رو اشتباه براش می فرستادم و می خواستم به یکی دیگه بدم…ولی دیگه کار از کار گذشته بود، نمی شد دیگه حالیش کنم سوء تفاهم بوده. البته قاطی نکرد، کلی هم حال کرد بد بخت! ولی همیشه اینجوری نمیشه، چند روز پیش دیدم یه اس ام اس برام اومد با اسم :"پروانه" هرچی فکر کردم یادم نیومد پروانه دیگه کیه. بعد از ده دقیقه فکر کردم شناختم کیه، بهش جواب دادم:"چطوری جِیــــــــگر!" دیگه بهم جوابی نداد. بعدش فهمیدم اشتباه گرفتم و یادم اومد پروانه کیه…دوست دختر رفیقم بود! حالا خر بیار و باقالی بار کن…

 

  می خواستم یه چیز دیگه بنویسم، نمی دونم چجوری کار به این اعتراف ها کشید. در حال حاضر این چیزایی که نوشتن به نظرم مشکلی نداره ولی الان هم خوابم میاد و هم سرم داغه. نمی دونم فردا وقتی این چیزا رو می خونم چه احساسی نسبت بهش خواهم داشت ولی یک چیزی رو خوب می دونم:

 

می خوردن و به گرد نیکوان گردیدن / به زانکه به زرق زاهدی ورزیدن

گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود / پس روی بهشت کس نخواهد دیدن