این چند روزه مشغول مطالعه کتابی هستم به نام “ملاصدرا”.درسته که اسم کتاب ملاصدرا است ولی مطالعه این کتاب سبب میشود به اطلاعات بسیاری در مورد عالمان تاریخ ایران (بعد از اسلام) دست پیدا کنید…حافظ٬میرداماد٬میرفندرسکی٬سهروردی٬شیخ بهایی و…. از جمله افرادی هستند که با مطالعه این کتاب مختصر و مفید با آنها آشنا میشوید.

یه چیز جالبی که من قبلا راجه به بزرگترین فیلسوف شیعه نمیدونستم عقیده وی در رابطه با تقلید است…ملاصدرا صراحتا مخالف تقلید بود! او معتقد بود برای اینکه کسی از عالمی تقلید کند لازم است که از عالم بودن وی یقین حاصل کند.اگر کسی این قدرت را داشته باشد که علم مجتهد را بسنجد دیگر لازم نیست از او تقلید کند چرا که خود عالم است! ولی اگر کسی آنقدر دانا نباشد که بتواند عالم و ناعالم را از هم تشخیص بدهد باز نمیتواند تقلید کند چرا که هیچ بعید نیست عالمی که او گمان میکند جامع الشرایط است عالم واقعی نباشد و گاهی اوقات دیده شده که چنین فردی ایمان مقلدینش را بر باد میدهد و حتی در گاهی اوقات از اسلام به نفع منافع شخصی خود و یا گروهش استفاده میکند. لذا ملاصدرا عقیده داشت که مسلمان شیعه باید در تحصیل علم کوشا باشد تا بتواند خود مجتهد شود و در غیر اینصورت همان بهتر که تقلید نکند…من خودم به این قسمت که رسیدم سوالی در ذهنم پیش آمد که چند صفحه بعد دیدم شاه عباس همین سوال را از ملاصدرا پرسید: “بهتر نیست که مردم به کسی که جمهور مردم به او عقیده دارند تکیه کند و از او تقلید کند؟!” ملاصدرا جواب میدهد که اصلا بعید نیست جمهور مردم (یعنی عموم مردم) اشتباه کنند! مولف فرانسوی کتاب به این قسمت اضافه میکند که همانطور که جمهور مردم در زمان گالیله اشتباه میکردند که زمین صاف است!ولی رای مردم تاثیری بر گرد بودن زمین ندارد…

درست هم هست!این جور مسائل رو که نمیشه به رای گذاشت!مثلا بیایم رای بگیریم که آیا زمین گرد هست یا نه!حالا فرضا ۱۰۰ درصد رای دادند که نه خیر صاف است!آیا واقعا زمین صاف است؟!در مورد عالم هم همینطور است اگر همه مردم عقیده داشته باشند که فلانی جامع الشرایط است آیا ممکن نیست که عموم مردم اشتباه کنند؟!

پی نوشت۱: چند وقت پیش هاشم آغاجری  مشابه همین سخنان را تکرار کرده بود و تا لب چوبه‌ی دار برده شد.

پی‌نوشت۲: الان چند سالی است که بنیادی تحت عنوان بنیاد حکمت صدرا در هفته تولد این فیلسوف عالیقدر مراسمی در جهت بزرگداشت وی برگزار میکنند!