ملاصدرا و تقلید
این چند روزه مشغول مطالعه کتابی هستم به نام “ملاصدرا”.درسته که اسم کتاب ملاصدرا است ولی مطالعه این کتاب سبب میشود به اطلاعات بسیاری در مورد عالمان تاریخ ایران (بعد از اسلام) دست پیدا کنید…حافظ٬میرداماد٬میرفندرسکی٬سهروردی٬شیخ بهایی و…. از جمله افرادی هستند که با مطالعه این کتاب مختصر و مفید با آنها آشنا میشوید.
یه چیز جالبی که من قبلا راجه به بزرگترین فیلسوف شیعه نمیدونستم عقیده وی در رابطه با تقلید است…ملاصدرا صراحتا مخالف تقلید بود! او معتقد بود برای اینکه کسی از عالمی تقلید کند لازم است که از عالم بودن وی یقین حاصل کند.اگر کسی این قدرت را داشته باشد که علم مجتهد را بسنجد دیگر لازم نیست از او تقلید کند چرا که خود عالم است! ولی اگر کسی آنقدر دانا نباشد که بتواند عالم و ناعالم را از هم تشخیص بدهد باز نمیتواند تقلید کند چرا که هیچ بعید نیست عالمی که او گمان میکند جامع الشرایط است عالم واقعی نباشد و گاهی اوقات دیده شده که چنین فردی ایمان مقلدینش را بر باد میدهد و حتی در گاهی اوقات از اسلام به نفع منافع شخصی خود و یا گروهش استفاده میکند. لذا ملاصدرا عقیده داشت که مسلمان شیعه باید در تحصیل علم کوشا باشد تا بتواند خود مجتهد شود و در غیر اینصورت همان بهتر که تقلید نکند…من خودم به این قسمت که رسیدم سوالی در ذهنم پیش آمد که چند صفحه بعد دیدم شاه عباس همین سوال را از ملاصدرا پرسید: “بهتر نیست که مردم به کسی که جمهور مردم به او عقیده دارند تکیه کند و از او تقلید کند؟!” ملاصدرا جواب میدهد که اصلا بعید نیست جمهور مردم (یعنی عموم مردم) اشتباه کنند! مولف فرانسوی کتاب به این قسمت اضافه میکند که همانطور که جمهور مردم در زمان گالیله اشتباه میکردند که زمین صاف است!ولی رای مردم تاثیری بر گرد بودن زمین ندارد…
درست هم هست!این جور مسائل رو که نمیشه به رای گذاشت!مثلا بیایم رای بگیریم که آیا زمین گرد هست یا نه!حالا فرضا ۱۰۰ درصد رای دادند که نه خیر صاف است!آیا واقعا زمین صاف است؟!در مورد عالم هم همینطور است اگر همه مردم عقیده داشته باشند که فلانی جامع الشرایط است آیا ممکن نیست که عموم مردم اشتباه کنند؟!
پی نوشت۱: چند وقت پیش هاشم آغاجری مشابه همین سخنان را تکرار کرده بود و تا لب چوبهی دار برده شد.
پینوشت۲: الان چند سالی است که بنیادی تحت عنوان بنیاد حکمت صدرا در هفته تولد این فیلسوف عالیقدر مراسمی در جهت بزرگداشت وی برگزار میکنند!
۱۷ مرداد ۸۴ @ ۴:۰۲ ق.ظ
اما در مورد تقلید.ببین تو اگه بری همه مراجع رو هم نظرشون رو بپرسی همه میگن تقلید درست نیست(در اصول که حرام بلاشک است)اما…در واقع هر شخصی که شیعه اثنی عشری هست یا باید خود مجتهد شود و اگر نتوانست باید احتیاط کند.(یعنی باید نظر سختتر از بین جمیع فتاوای مراجع رو انتخاب کند.مثلا اگر آیت الله منتظری مترقی شما (لول)میگه اهل کتاب نجس هست اما آیت الله خامنه ای میگه پاک ات شما باید اگر می خواهی از روش احتیاط استفاده کنی باید به شیوه آیت الله منتظری عمل کنی!(حالا اینکه ایشون خودش چجوری با اجانب مصاحبه میکنه که پاک بمونه بماند(غیبت میشه بگذریم)اما همه مراجع با توجه به اینکه اسلام دین سختگیری نیست کیگن دسته ای هستند که نه متونن احتیاط کنند و نه به اجتهاد برسند(در واقع فرد محتاط آنقدر به مطالعه باید برسد که در حکم همان مجتهد می شود اما خب چون علم حوزوی اش را کسب نمی کند به او مجتهد نمی گویند وگرنه چه بسا شیوه احتیاط از کسب اجتهاد هم سختتر باشد)فلذا چون همه مردم از آن حد علم و درک مذهبی برخوردار نیستد لاجرم راه آخر(دقت کن راه آخر نه راه اول) همان تقلید است.به واقع وقتی چاره ای نیست خب نمی شود که بی خیال دینداری شد که؟اما اشکال ما اینست که همیشه راه آخر را همان اول انتخاب می کنیم. اما در پایان(خدایی با توجه به ضیق وقت خودم موندم چطور این همه نوشتم)باید بگم شما که داری مطالعه می کنی کاش می رفتی نظر ملاصدرا راجع به ولایت فقیه رو هم می خوندی.ایشون شاید در مساله تقلید قائل به این اعتقاد سختگیرانه بوده باشند اما کاش به کتاب ولایت فقیه اثر جاوید امام مراجعه می کردی و می دیدی که نظر ایشون راجع به ولایت فقیه چیه!!اون موثع شاید به این اصل بلاشک شیعه که به قول آیت الله دستغیب اگه کسی منکرش بشه منکر امام عصرش هم میشه.چون اول بار خود حضرت شیخ مفید که با امام عصر رابطه بلاواسطه داشتند(ایشون حدودا ۲۰۰ سال بعد از شروع غیبت کبری می زیستند)اصل ولایت فقیه رو تبیین کردند.فقط میخوام بگم اردشیر جان کاش سعی می کردیم مسائل رو در هر جا که دلمون به اون متمایله به نفع خودمون مصادره به مطلوب نمی کردیم.(بابا خودم برم یک وبلاگ بزنم سنگینترم چقدر نوشتم)
۱۷ مرداد ۸۴ @ ۷:۳۲ ق.ظ
چون اینجا محدودیت کلمه واسه نظر هست من حرفهامو طی دو نظر ارسال می کنم:
سلام.در قرآن داریم در موارد بسیاری که می فرماید: اکثرهم لایعقلون.اکثرهم لایتفکرون و …اما باید دید مصداق آیات در چه مواردی است.اردشیر جان بنده هم معتقدم همیشه اکثریت اصلحیت رو به همراه نداره اما این مساله صددر صد که نیست!اگه به حرف تو باشه پس اصلا دموکراسی که این همه ازش حرف می زنی یعنی کشک؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟چون که مثلا همه میگن فلانی فلان جا باید باشه!افکر نمی کنی این حرفت با اون فرمایشت که داری واسش حنجره نازنینت رو به باد میدی در تناقض باشه که باید رهبر رو هم اکثریت که نمی فهمند انتخاب کنند؟ اما اتفاقا باید بگم که دموکراسی در تعریف جامعش(کتاب The Majority مراجعه کن) اومده که انتخاب احمقها برای همه…چرا که در واقع همه که به حد بلاغت سیاسی نیستند که بخوان انتخاب درستی کنن و اون نظارت استصوابی که در ایران برای تو سنگین میاد اما مثلا تو امریکا در قالب احزاب خاص به عینیت میرسه از همین جا ناشی میشه. منتها با این وجود اسلام نمیاد کامل این نظر سختگیرانه رو قبول کنه.فرمان ششم از ۱۹ فرمان مولا علی علیه آلاف التحیه و الثنا به کارگزاران به صراحت میگه که(( باید خشنودی عامه را در نظر داشت و …. عامه مردم ستون دینند…و …))
یعنی اینکه حتی اگه نفهم باشند هم باید به نظرشون احترام گذاشت.حضرت امام راحل بعد از مراجعت به ایران گفتند حالا من تکلیفم رو انجام داده ام الان مردم هر چی بگن همونه(حتی اگه بگن ایشون نباشه)..
۱۷ مرداد ۸۴ @ ۹:۵۶ ق.ظ
۱-هنوز کتاب را پایان نبردم!
۲-این موضوع برای من جالب بود لذا نقلش کردم!
۳-میگن نقل کفر کفر نیست لذا دلیلی نداره که آدم به چیزی که نقلش میکنه معتقد باشه!
۴-بنده غلط بکنم آیت الله منتظری رو مرجع بگیرم!اگر هم گاها دیدید که چیزی ازش نقل کردم فقط در جهت فرمایش امیر بود که میفرمایند:”نگاه نکن که میگوید,ببین چه میگوید”
۵-در مورد دموکراسی:گفتم که یک سری مسائل رو نمیشه به رای گذاشت چون لزومی به رای نداره…گرد بودن زمین,یگانه بودن خداو… ولی اصلا این حرف بدین معنا نیست که دموکراسی رو قبول نداشته باشم!در مورد سیاسیت شاید دموکراسی کامل ترین راه نباشد و ممکن باشد که در جوامع دموکرات هم مشکلی پیش آید اما مطمئنا بهترین راه است!(نظارت استصوابی آمریکا از ایران خیلی بهتر است این حرف رو از روی مطالعاتم در زمان انتخابات ریاست جمهوری اخیر آمریکا میزنم!هیچ جای دنیا رو پیدا نمیکنی که ۱۲ نفر آدم بشینند برای همه چیز تصمیم بگیرند!)لذا من فقط گفتم رای مردم بر روی مسائل علمی (و مشابه آن) بی تاثیر است چون همه مردم عالم نیستند لذا نمیتوان قانون اهم رو مثلا به رای گذاشت و اگر اکثریت مخالف بودند حذفش کرد از فیزیک!) ولی عامه مردم راجع به مسائلی مثل انتخابات اینقدر میفهمند که با دیدن تبلیغات و گفتگو های عامی نامزدها اصلح را تشخیص دهند (جز عده ای که تعصب کورشان کرده!!)
۶-به دو نفر از کسانی که مصداق “مصادره به مطلوب” من در نوشته اخیر را پیدا کنند یک دستگاه خودروی زانتیا تقدیم میشود(دندون)